An Bag-ong Natibismo: Sadirihonan, pigpatotoo kan imbestigasyon ni Jose Jason Chancoco kan mga kultural na aktibidad kang mga aki sa PNR

September 15, 2006

Enot, sakong pinamimidbid na bako ako sarong kritikong pormalista, alagad mas tinataw-an ko ning pagmangno an kahalagahan kan laug kan sarong piyesang literaryo.  Mas inaaram ko kun ano baga an boot sabihon kan parasurat dawa ano pa an saiyang estilo, gramarya, o pag-explikar. Para sakuya, gabos na inakda igwang pansakatawo-han na boot sabihon, an hararum na pagpasabot ning sanaysay. Marhay na nganing pigpoonan ni Mr. Chancoco an pag-aadal sa pagkanta asin pagrawitdawit kan mga aki sa PNR ta duman ta mahihiling an magayon na halimbawa ning Sadirihonan, an pagribay ning porma kan mga gibong lengguwahe asin kultura: mga ngaran o tataramon, tanganing mapadugangan asin mapakusog an sadiring tataramon na padagos sa pagbilog ning kasalukuyang sadiring identidad katutubo/ethniko.  Iniyo an balaug na nasabot ko sa diskurso na sakong pigkritiko, kaya mas marhay sakuya na magdakul pa an arog ki Mr. Chancoco asin pag-aadal manungod sa mga manlaen-laen pang aspekto kan pagigin Bikolano.

Ano an Sadirihonan para satuyang mga Bikolanong kritiko asin parasurat, makakamhan sa pagtukdo kan kaisipan kan kaakian?  Bako iniyong nativism ni Ngugi Wa Thiong’o, kun saen nag-aksaya pa an Aprikanong ini na latikon an nakaolakit na impluwensiyang kolonyal saindang banwaan.  Kawasa pa ta nag-adal man siya sa unibersidad, naka-estar sa siyudad.  Dai naman siya nagbalik sa kadlagan arog kan mga ninuno niya.  Bako iniyong hybridity ni Homi Bhabha, kun saen sigi an pagpagiromdom ning mga kritiko na an katutubo pirming kasalak ning kolonyal.  Ano an moral baga yaon sa sarong etimolohiya o halesaenohan ning sarong sining, tataramon, minatubod, relihiyon, banal na imahen, libro, asin philosopiya o Rarumhoropan?  Taano sige pa an pagbayad ning tributo sa mga kolonyalista na haloy nang nagin talbo?  Pano kita maka-oorgulyo kun ara-atsan paisi kita na an naisip ta enot na naisip kan satuyang mananakop?  Napamangno ko an Bag-ong Natibismo, an Sadirihonan, sa pagbasa kan sanaysay ni Mr. Chancoco.   Pigribayan kan mga aki an mga tataramon ning pan-aking rawit-dawit-kanta ning mga Tagalog asin Amerikano tananging ihulma mga iniyo na magin Bikolnon giraray.  Pinapahiling kan pangyayari na iniyo na an mga aki ta an nagkakaglalang asin nagpapakusog sa kasalukuyang, bag-ong Pagigin-Bikolnon kultural.  An pen pen de sarapen sainda bako na pig-iisip na Tagalog, alagad Bikolnon, alagad Rinconada na gayo.  Dawa pa nagpapasiring digdi satuya ang manlaen-laen na gibong kultural, an mga aki orog na minatindog an pagigin-Bikolnon na mayong paisi kun saen, kun taano, kun kiisay, alagad nag-uugma sinda na puro an pagigin-Bikol sa saindang boot.  Iyo baga, mga tugang.  Dugangan ko lugod ning mga sadiri kong pagmasid.  An mami pig-aapud tang loglog, bako?  An wekwek o pinoy mcnuggets ginibo tang bulastog.  An jamming piggagamit tang jaramingan.  Gabos na kaidto asin mga arog na ehemplo minasadiri ta tanganing orog na mamati ta na yaon talaga kita sa Bikol, na Bikolano ngani kita.  Kun sa ordinaryong pag-uulay pigsasabi ta mga iniyo tanganing masabot kita ning tolos asin marhay, an Bag-ong Natibismo nagsusuhestiyon na magduman an kritiko asin manunurat tolos sa laug-kaisipan kan akdang o kulturang Bikolnon asin iba pang Pilipinong pagka-katutubo.  Iniyo an mayong sopistikasyon o skolastisismong mensahe na gibo kan mga aki sa pag-dal ni Mr. Chancoco. 

Kun makakagana si Mr. Chancoco, pwede pa siyang makatabangan kang premyo na mag-gibo pa ning manlaen-laen pang pag-aadal manungod sa satuyang tataramon asin kultura. Nagpapasalamat man ako saiya na ang saiyang gibo an nagin inspirasyon asin motibasyon tananging sakuyang mapa-enotan an pagkaglalang ning bag-ong kaisipang literaryo na bakong hali sa luwas.  Saro iniyo sa mga plano samuya sa Ateneo, orog na sa Departamentong Literarya, na pina-eenotan kan propesor ming si Dr. Cyril Conde, na mag-akda ning kritisismo na bakong nakakabungog nang agrangay sa kolonyalismo, bakong pagmawot asin siring na lumoy na paggakod sa luwas na kultura, alagad sarong talagang angay na pagbasa asin pagsabot sa satuyang sadiri. 

Marhay an implikasyon o boot-ipahatud kan imbestigasyon ni Mr. Chancoco.  Enot, matibayon an pagigin-Bikolnon kan mga aki asin naaraman ta na dawa naolakiton kita ning kulturang luwas, dagos ning daing kasagkoran an kulturang asin pagigin-Bikolnon.  Pangaduwa, orog na kaipuhan an dakul pang pag-aadal arog ki Mr. Chancoco, alagad an problema, dikit sanang funding o pagtaong-kuwarta para sa mga arog kaidto an nailalaan
kan pamahalaan.  Pantulo, huli ta napagkritikohan ko an sanaysay ni Mr. Chancoco, napormular ko an Bag-ong Natibismo/Sadirihonan, an teoryang/kaisipang literaturang namundag digdi sa Naga, na puwedeng gamiton ning siring na bag-ong kaisipang mapanurion/kritisismo, an sarong lente na magtataong alternatibong paghiling sa kasuratang poskolonyal asin posmoderno digdiyo asin luwas ning Pilipinas.
 

 Iyo ini an kusog kan sanaysay ni Jose Jason Chancoco.Mabuhay an kultura asin pagigin-Bikolnon! 

–Tomas Honrado Cortes Navarro     August 19, 2006, 7:00 pm  

  O’Brien Library, Ateneo de Naga University

Advertisements

One Response to “An Bag-ong Natibismo: Sadirihonan, pigpatotoo kan imbestigasyon ni Jose Jason Chancoco kan mga kultural na aktibidad kang mga aki sa PNR”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: